Bạn vừa nhận việc quản lý, hay đang chuẩn bị mở quán mà thấy mọi thứ rối như tơ vò? Đội ngũ bên mình đã đứng ca nhiều năm, và khi làm việc với chủ quán lẫn quản lý mới, chúng tôi thường gặp đi gặp lại cùng một nhóm câu hỏi. Top 10 câu hỏi thường gặp về vận hành nhà hàng dưới đây đều bắt nguồn từ tình huống có thật ngoài cửa hàng, kèm đáp án và lời giải thích đủ để bạn làm theo được ngay.
Mỗi câu trả lời dựa trên kinh nghiệm thực chiến chứ không phải lý thuyết trên giấy. Vì vậy bạn sẽ thấy nhiều con số ước lượng và ví dụ cụ thể. Các con số này chỉ mang tính tham khảo. Hãy đối chiếu với quán của mình trong vài tuần đầu rồi mới điều chỉnh.
Quy trình từ lúc đặt bàn đến khi thanh toán có mấy bước?
Thông thường quy trình gồm sáu đến bảy bước: nhận đặt bàn, đón khách, nhận order, lên món, phục vụ và tính tiền. Mỗi bước nên có một người chịu trách nhiệm rõ ràng. Khi không ai được giao việc, khách phải chờ lâu và nhân viên đổ lỗi cho nhau.
Chúng tôi từng làm việc với một quán 40 chỗ, nơi thu ngân vừa tính tiền vừa nhận đặt bàn qua điện thoại. Giờ trưa, hai việc dồn hết lên một người, khách đứng chờ ở quầy. Sau khi tách việc đặt bàn sang một người riêng, thời gian chờ thanh toán giảm rõ rệt chỉ trong một tuần.
Chia ca làm việc thế nào cho hợp lý?
Đây là câu hỏi hay gây tranh cãi nhất. Quán khoảng 30 chỗ thường chia hai ca, mỗi ca bốn đến năm người. Quán 60 chỗ nên chia ba ca, mỗi ca bảy đến chín người tùy số bàn. Quán từ 100 chỗ trở lên nên tách người trực riêng cho từng khu, để khi một khu đông khách thì khu còn lại không bị kéo theo.
Đây chỉ là ước lượng ban đầu. Bạn nên theo dõi thực tế trong hai đến ba tuần, ghi lại giờ đông nhất và giờ vắng nhất, rồi mới chốt số ca. Đừng chia theo cảm tính, vì một ca thừa người vào giờ vắng là khoản chi phí âm thầm nhưng rất lớn.
Mỗi ca cần bao nhiêu nhân viên phục vụ?
Quy tắc chung là một nhân viên phục vụ đảm nhận khoảng bốn đến sáu bàn vào giờ bình thường. Giờ cao điểm con số này thay đổi, bạn sẽ phải kéo thêm người hoặc giảm số bàn mỗi người. Vì vậy đừng cố giữ cứng một tỷ lệ, hãy linh hoạt theo lưu lượng khách.
Một mẹo nhỏ là luôn có một người dự phòng hoặc người hỗ trợ bàn trong giờ cao điểm. Chi phí cho người này thường thấp hơn nhiều so với việc để khách phải chờ rồi bỏ về.
Nhân sự và bếp: bao nhiêu người là vừa?
Đội ngũ bên mình hay lấy tỷ lệ khoảng một nhân viên phục vụ cho năm bàn, rồi điều chỉnh theo loại hình quán. Quán nướng cần thêm người hỗ trợ bàn hơn quán cơm bình dân, vì khách hay gọi thêm đồ và cần thay than, thay dụng cụ liên tục. Nếu làm quán lẩu, hãy tính thêm người châm nước dùng và xử lý nguyên liệu.
Với bếp, món chế biến nhanh như xào, chiên thì một đầu bếp lo được khoảng 40 đến 60 phần mỗi giờ là vừa sức. Món hầm hay món nấu lâu thì con số thấp hơn nhiều, vì người bếp phải canh lửa và thời gian chứ không chỉ làm bằng tay. Bạn nên đo thực tế trên từng món thay vì áp một con số chung cho cả thực đơn.
Nhiều chủ quán nghĩ thuê thêm người là giải pháp cho mọi vấn đề. Thực ra, một người làm đúng vị trí, có quy trình rõ ràng thường hiệu quả hơn hai người làm chồng chéo. Trước khi tuyển thêm, hãy xem lại ai đang đứng sai chỗ và ai đang rảnh mà không có việc.
Food cost là gì và nên giữ ở mức nào?
Food cost là tỷ lệ chi phí nguyên liệu trên giá bán món. Ví dụ, một món bán 100 nghìn đồng mà tốn 35 nghìn đồng nguyên liệu thì food cost là 35 phần trăm. Đa số quán ăn ở Việt Nam giữ quanh mức 30 đến 35 phần trăm, nhưng con số này khác nhau tùy phân khúc và loại món. Quán buffet hay quán lẩu thường cao hơn, còn quán cơm bình dân có thể thấp hơn.
Điều quan trọng là bạn phải tính food cost cho từng món, không chỉ nhìn con số trung bình cả thực đơn. Có những món bán chạy nhưng lãi mỏng, và có món ít khách gọi nhưng biên lợi nhuận rất tốt. Nếu chỉ nhìn trung bình, bạn sẽ bỏ sót những món đang kéo lợi nhuận xuống.
Hao hụt nguyên liệu đến từ đâu?
Hao hụt là phần nguyên liệu mất đi mà không thành món. Nguyên nhân thường gặp là cắt thừa, để quá hạn, hoặc định lượng không đều giữa các ca. Có quán để rau sống úa trong tủ mát cả ngày, cuối tuần phải bỏ gần một phần ba lượng nhập.
Muốn kiểm soát, bạn cần định lượng từng món bằng cân điện tử, đừng đong bằng tay theo cảm tính. Kiểm kê kho mỗi tuần để so với số liệu bán ra, chênh lệch lớn thì phải tìm nguyên nhân ngay. Một lần cân đúng và ghi lại công thức sẽ tiết kiệm được nhiều tháng sau đó.
Lương nhân sự nên tính theo mặt bằng nào?
Lương nhân sự là khoản chi lớn, và mức lương khác nhau nhiều giữa các khu vực. Mức lương phục vụ ở trung tâm thành phố không thể đem áp cho quán ở tỉnh. Bạn nên đối chiếu với các quán cùng khu, đừng tin con số trung bình cả nước, vì con số đó không phản ánh chi phí sinh hoạt tại chỗ.
Ngoài lương cơ bản, hãy tính thêm thưởng và phụ cấp ca tối để giữ người tốt. Nhân viên nghỉ việc liên tục cũng là một khoản chi phí ẩn, từ tuyển dụng đến đào tạo lại.
Xử lý giờ cao điểm và giữ chất lượng khi khách đông bất ngờ
Khi khách đông đột ngột, việc đầu tiên là báo cho bếp và quầy biết, đừng để nhân viên tự đoán. Đội ngũ bên mình hay dùng một tín hiệu đơn giản: người quản lý giơ tay, cả đội hiểu đang vào chế độ cao điểm. Từ lúc đó, mọi người đều biết việc nào được ưu tiên.
Thời gian chờ món là thứ khách nhớ lâu nhất. Nên đặt mức chuẩn cho từng loại món, chẳng hạn món nhanh dưới 10 phút, món nướng dưới 20 phút. Nếu vượt mức này, quản lý nên ra xin lỗi trực tiếp và tặng một ưu đãi nhỏ. Khách thường thông cảm nếu được báo trước, nhưng rất khó chịu khi bị bỏ quên.
Tiêu chuẩn phục vụ cần kiểm tra định kỳ, ít nhất mỗi tuần một lần. Hãy đi bàn, hỏi khách, xem nhân viên có chào, có thu dọn đúng lúc không. Tiêu chuẩn cũng nên khác nhau theo phân khúc giá: quán bình dân không cần nghi thức như nhà hàng cao cấp, nhưng sự sạch sẽ và nhanh nhẹn thì lúc nào cũng cần.
Nên theo dõi những chỉ số nào mỗi ngày?
Ba chỉ số nên xem mỗi ngày là doanh thu trên bàn, thời gian phục vụ trung bình và tỷ lệ khách quay lại. Doanh thu trên bàn là tổng doanh thu chia cho số bàn đã phục vụ, giúp bạn biết khu nào đang tạo giá trị và khu nào cần điều chỉnh cách bố trí.
Phần mềm quản lý giúp lấy các chỉ số này nhanh hơn ghi sổ tay. Tuy nhiên, mỗi phần mềm có thế mạnh khác nhau: có cái mạnh về kho, có cái mạnh về đặt bàn hay tính tiền. Bạn nên dùng thử và kiểm chứng trước khi chọn, đừng chỉ nghe lời quảng cáo. Nếu muốn so sánh các công cụ quản lý đơn và kho theo quy mô quán, bạn có thể tham khảo MONA Base để có thêm góc nhìn trước khi quyết định.
Điều cần nhớ là dữ liệu chỉ có giá trị khi bạn thực sự đọc và hành động theo nó. Mỗi tuần, hãy dành khoảng 30 phút xem lại xu hướng, rồi quyết định một việc cụ thể cần đổi. Nếu bạn đang loay hoay với việc tính giá món theo chi phí, bài cách tính food cost nhà hàng chính xác để định giá món sẽ giúp bạn đi từng bước cụ thể. Nếu quán đang gặp sự cố khi thanh toán giờ đông, xem thêm cách xử lý máy tính tiền không in được hóa đơn cũng là việc nên làm sớm.
Ba lỗi vận hành hay gặp nhất
Qua nhiều năm làm việc, đội ngũ bên mình thấy có ba lỗi lặp đi lặp lại. Lỗi đầu tiên là bỏ qua kiểm kê nguyên liệu mỗi tuần, đến khi phát hiện thì hao hụt đã lớn. Lỗi thứ hai là thiếu quy trình xử lý khiếu nại, nhân viên xử lý theo cảm tính và khách dễ bỏ đi.
Lỗi thứ ba là thay thực đơn xong nhưng không đào tạo lại nhân sự. Món mới ra lệch chuẩn ngay ngày đầu tiên, khách nhận món không giống mô tả và phản hồi xấu lan nhanh trên mạng. Ba lỗi này nghe đơn giản, nhưng thường bị bỏ qua vì quán đang bận. Chỉ cần đặt lịch cố định cho việc kiểm kê và đào tạo, bạn sẽ tránh được phần lớn rủi ro.
Câu hỏi bổ sung thường gặp
Quán nhỏ dưới 30 chỗ có cần quy trình phức tạp không?
Không cần phức tạp, nhưng cần rõ ràng. Quán nhỏ chỉ cần vài trang quy trình ngắn cho các khâu mở cửa, nhận khách, lên món và đóng cửa. Chúng tôi thấy nhiều quán nhỏ thất bại vì thiếu quy trình hơn là vì quy trình quá đơn giản. Khi người mới vào làm, họ cần một tài liệu để tự kiểm tra mình đã làm đúng chưa.
Nên bắt đầu theo dõi chỉ số nào trước?
Bắt đầu từ doanh thu mỗi ngày và food cost. Hai con số này cho bạn biết quán có đang lời hay không. Sau khi quen với việc ghi chép, bạn mới nên thêm thời gian phục vụ và tỷ lệ khách quay lại, để tránh ôm quá nhiều số liệu khi chưa biết dùng chúng làm gì.
Khi nào nên thuê quản lý vận hành riêng?
Khi bạn không còn đủ thời gian đứng quầy và kiểm soát kho, hoặc khi quán đã có từ hai điểm trở lên. Đừng thuê quá sớm khi doanh thu chưa đủ trả lương người đó, vì quán sẽ lỗ kéo dài mà chưa kịp hồi vốn. Hãy tính rõ chi phí và lợi ích trước khi quyết định.
